Trăm Truyện Kể | LogoTrăm Truyện Kể
/
Blog

Nhựa phân huỷ sinh học có thực sự tốt?

Tháng 7 - 2023

|

Môi trường

Hiểu đúng về của nhựa sinh học

  • Đối với nhựa truyền thống: Nguồn tạo ra chúng là các nguyên liệu không tái tạo như dầu mỏ, than đá, khí đốt.
  • Đối với nhựa sinh học: Chúng được tạo ra từ các nguồn nguyên liệu tái tạo trong tự nhiên như tinh bột, dầu thực vật,...

Như vậy, sự khác nhau giữa nhựa sinh học và nhựa truyền thống là nằm ở nguồn nguyên liệu tạo ra chúng.

Có khá nhiều nguyên liệu tái tạo trong tự nhiên để tạo ra nhựa sinh học:

  • Nguồn từ thực vật như tinh bột, đường mía, cây lúa mì, sắn, hoa màu và dầu hạt cải đường,...
  • Rau củ quả, rong biển, tảo biển, chất thải hữu cơ như vỏ chuối, vỏ trứng, vỏ tôm... cũng có thể biến đổi để tạo ra nhựa polyme sinh học
  • Các loại axit béo từ động vật hoặc thực vật,...
  • ...

Một số nhựa sinh học có tên gọi khác nhau, chủ yếu đến từ nguồn gốc tạo ra chúng:

  • Nhựa sinh học PLA được tạo ra từ nguồn thực vật như tinh bột ngô, tinh bột khoai tây, mía đường,..
  • Nhựa sinh học PHA được tạo ra từ vi khuẩn và mô thực vật biến đổi gen.
  • ...

Nhựa polyme sinh học này được tạo ra có tính chất tương tự như nhựa được tạo ra từ dầu mỏ. Tuy nhiên, chúng có một số ưu điểm tốt hơn sau:

  • Dầu mỏ, khí đốt là những nguồn hữu hạn và khi khai thác đến một mức nào đó chúng sẽ dần cạn kiệt. Trong khi nhựa sinh học được sản xuất từ nguồn tái tạo trong tự nhiên như tinh bột, đường,... các nguyên liệu này có thể khai thác một cách vô tận.
  • Một số polyme sinh học có khả năng phân huỷ sinh học và chúng được thiết kế để phân huỷ nhanh nhanh hơn nhựa truyền thống.

Nhựa sinh học và những điều chưa kể

1/ Nhựa sinh học và nhựa phân huỷ sinh học là 2 khái niệm khác nhau

Một số nhà sản xuất hay tiếp thị có thể cố tình đánh đồng 2 khái niệm này với nhau để gây sự nhầm lẫn cho người tiêu dùng.

  • Nhựa sinh học: khái niệm này ám chỉ về nguồn gốc của nhựa được sản xuất từ nguồn nguyên liệu tự nhiên.
  • Nhựa phân huỷ sinh học: khái niệm này để ám chỉ khả năng loại nhựa đó có khả năng phân huỷ sinh học (mình sẽ đề cập rõ hơn ở phần bên dưới)

Vì đặc tính là sản xuất từ nguồn gốc tự nhiên nên nhựa sinh học thường khá dễ để thiết kế về khả năng phân huỷ sinh học hơn so với nhựa truyền thống. Do vậy, nhựa sinh học luôn thường được nhắc tới là có khả năng phân huỷ sinh học.

Tuy nhiên, lưu ý là không phải bất kì loại nhựa sinh học nào cũng có khả năng phân huỷ sinh học. Thậm chí, hiện nay một số thử nghiệm tạo ra sản phẩm nhựa có nguồn gốc từ dầu mỏ cũng có khả năng phân huỷ sinh học.

Hiểu một cách đơn giản dựa vào nguồn gốc và khả năng phân huỷ của loại nhựa đó ta sẽ có 4 tổ hợp sau:

  • Nhựa sinh học không có khả năng phân huỷ sinh học
  • Nhựa sinh học có khả năng phân huỷ sinh học
  • Nhựa truyền thống không khả năng phân huỷ sinh học
  • Nhựa truyền thống có khả năng phân huỷ sinh học

Nếu một nhà sản xuất đưa ra tuyên bố rằng: "Sản phẩm của chúng tôi được làm từ nhựa sinh học thân hiện với môi trường", có thể đây là một thông tin cố tình gây hiểu lầm cho người tiêu dùng vì dù loại nhựa này sản xuất từ nguồn nguyên liệu tự nhiên không có nghĩa khi vứt đi chúng sẽ thân thiện với môi trường, thậm chí còn gây hại như nhựa được tạo ra từ dầu mỏ.

2/ Khả năng phân huỷ của nhựa

Bạn cần phân biệt giữa phân huỷ thông thường và phân huỷ sinh học:

  • Phân huỷ thông thường: Tất cả các loại nhựa đều có khả năng phân huỷ kể cả nhựa truyền thống. Trải qua thời gian dài, các sản phẩm nhựa sẽ bị mài mòn và phân vụn thành mảnh nhựa nhỏ hơn, cuối cùng là các hạt vi nhựa có kích thước khá nhỏ.
  • Phân huỷ sinh học: Chúng sẽ phân huỷ các mảnh nhựa thành các dạng carbon dioxide, nước và phân hữu cơ. Quá trình này nhờ vào sự hoạt động của vi khuẩn và nấm, chúng tiết ra enzyme làm phân huỷ nhựa thành các hợp chất tự nhiên.

Nhựa phân hủy sinh học mất từ 3 đến 6 tháng để phân hủy trong điều kiện "thích hợp" trong khi nhựa thông thường có thể mất tới 1.000 năm để đạt được mức độ phân hủy tương tự.

Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, nhựa phân huỷ sinh học vẫn có khả năng gây hại môi trường tương tự như nhựa truyền thống.

Lí do là vì khả năng phân huỷ sinh học chỉ diễn ra khi chúng đạt các điều kiện cụ thể: nhiệt độ xác định, vi sinh vật, oxy, độ ẩm,... Các điều kiện này chỉ đáp ứng đủ ở các cơ sở chuyên để phân huỷ nhựa. Nghĩa là bạn cần thu gom các sản phẩm nhựa này và đưa đến các nơi chuyện dụng để xử lí.

Khi các sản phẩm nhựa này bị vứt ra môi trường như bãi rác,... chúng sẽ không đáp ứng đủ các điều kiện để diễn ra quá trình phân huỷ sinh học. Điều này dẫn tới các nhựa phân huỷ sinh học này sẽ chỉ phân huỷ bình thường tạo thành các hạt vi nhựa tương tự như nhựa truyền thống.

Một thực nghiệm cho thấy hầu như những chiếc túi nilon "tự phân huỷ" không bị phân huỷ ngoài tự nhiên.

3/ Nhựa sinh học vẫn có khả năng gây hại cho sức khoẻ

Một lầm tưởng của nhiều người là vì nhựa sinh học có nguồn gốc từ tự nhiên nên chúng sẽ an toàn, tuy nhiên điều này là không chính xác:

  • Một số nhà sản xuất hoặc cơ sở sản xuất nhựa kém chất lượng có thể thêm vào các chất phụ gia độc hại như BPA, kim loại nặng,...
  • Một vài nghiên cứu cho thấy các sản phẩm nhựa sinh học được tạo ra từ cenllulose và tinh bột có thể chứa nhiều hoá chất gây hại trực tiếp cho các tế bào và làm xáo trộn sự cân bằng cơ thể. Tuy nhiên, vấn đề này vẫn đang được nghiên cứu để có thể khẳng định một cách chắn chắn hơn.
  • Nhựa sinh học khi không thể phân huỷ sinh học trong điều kiện phân huỷ bình thường sẽ tạo ra các hạt vi nhựa gây hại cực lớn môi trường và sức khoẻ.

4/ Nhựa tự huỷ OXO

Một số nhà sản xuất có thể cố tình đánh đồng nhựa OXO là nhựa sinh học. Tuy nhiên, 2 loại nhựa này là hoàn toàn khác nhau.

Nhựa OXO là những loại nhựa truyền thống được thêm vào một chất phụ gia để giúp nhựa phân huỷ nhanh hơn. Khác với phân huỷ sinh học, loại nhựa này chỉ giúp đẩy nhanh quá trình phân huỷ thành các hạt vi nhựa mà không phân huỷ chúng hoàn toàn.

Vấn đề nghiêm trọng hơn, với nhựa bình thường thì cần thời gian khá dài để chúng bị mài mòn và tạo ra hạt vi nhựa, trong khi nhựa OXO phân huỷ nhanh hơn nên sẽ tạo ra lượng lớn hạt vi nhựa. Điều này gây ra nhiều vấn đề:

  • Lượng lớn hạt vi nhựa này sẽ không mất đi mà sẽ phân tán khắp nơi trong tự nhiên như vào sông hồ, nguồn đất, không khí...
  • Các loài động vật ăn các hạt vi nhựa này gây ảnh hưởng lớn tới khả năng sinh sản và phát triển của chúng.
  • Điều này dẫn tới khi thức ăn hoặc nguồn nước bị nhiễm hạt vi nhựa sẽ đi vào cơ thể con người và gây ảnh hưởng xấu.(1),(2)
  • Ngoài ra, các hạt vi nhựa còn có khả năng hấp thu các chất độc hại trong tự nhiên như dioxin,... Điều này càng gây nguy hại nếu con người hoặc động vật ăn phải chúng.

Vì những tác động tiêu cực của loại nhựa này mang lại mà một số quốc gia đã cấm sử dụng chúng.

Tóm tắt

Những gì bạn cần biết về nhựa sinh học:

  • "Nhựa sinh học" và "Nhựa phân huỷ sinh học" là 2 khái niệm khác nhau.
  • Trên thực tế, khả năng phân huỷ sinh học của các loại nhựa này thường không hiệu quả như nhiều người tưởng. Thậm chí, chúng có thể khó phân huỷ giống như nhựa thông thường nếu bạn vứt chúng ngoài tự nhiên như bãi rác...
  • Nhựa sinh học không đồng nghĩa là chúng an toàn. Một số sản phẩm được làm từ nhựa sinh học kém chất lượng có thể chứa các chất độc hại.

Nguồn tham khảo

Bài viết được phát triền từ các nguồn sau:

Bài viết liên quan

  1. Kí hiệu các loại nhựa